Dương Xỉ Java là cây thủy sinh được người mới nhắc tới nhiều nhất mỗi khi cần một loại cây gần như không thể chết trong bể. Cây chịu được nước máy chưa hoàn hảo, không cần CO2, không cần đèn mạnh, vẫn xanh tốt trong bể chỉ có ánh sáng vừa phải. Mua một bụi về buộc lên lũa, vài tháng sau bạn sẽ có cả một bụi lớn mà gần như không phải làm gì thêm. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về loại cây này nhé.
Đặc điểm của dương xỉ Java
- Tên khoa học: Microsorum pteropus, thuộc họ Polypodiaceae
- Nguồn gốc: Đông Nam Á, mọc bám trên đá và gỗ ven suối, sông
- Chiều cao trưởng thành: 15-35 cm với dạng thường
- Vị trí: trung cảnh và hậu cảnh, bám lũa hoặc đá
- Ánh sáng: yếu đến trung bình, bật đèn 6-8 giờ mỗi ngày
- CO2: không bắt buộc, có CO2 cây ra lá nhanh và dày hơn
- Nhiệt độ: 20-28°C, chịu được 18-30°C
- pH: 6,0-7,5, chịu được 5,5-8,0
- Độ cứng: mềm đến trung bình, không kén nước
- Tốc độ phát triển: chậm, khoảng 1-3 lá mới mỗi tháng
Dương Xỉ Java khác hẳn cây cắt cắm ở một điểm: nó không cắm gốc xuống nền. Ngoài tự nhiên, cây bám rễ vào đá và gỗ ven suối, hút dinh dưỡng chủ yếu qua lá và thân rễ. Cách sống bám này giống hệt Ráy Nana, cũng là cây bám lũa, đá thay vì cắm xuống nền. Về mặt phân loại, cây thuộc loài Microsorum pteropus, thường được gọi là Java fern. Vì vậy cây sống được trong bể chỉ có sỏi trơ, không cần phân nền. Lá cây dày, dai, màu xanh đậm, mặt lá hơi nhăn với gân giữa rõ. Cây lớn chậm nên một bụi trồng hôm nay phải vài tháng sau mới thấy khác rõ, người mới hay sốt ruột tưởng cây chết, thật ra cây vẫn đang bám rễ và ra lá mới đều đều.
Một điểm người mới hay giật mình: mặt dưới lá già xuất hiện những chấm nâu đen xếp thành hàng. Đó là bào tử của cây, hoàn toàn bình thường, không phải bệnh và cũng không phải trứng ốc. Cứ để yên, cây con sẽ mọc ra từ chính những chỗ đó. Đừng vì thấy chấm đen mà cắt trụi cả bụi, làm vậy cây mất lá quang hợp và yếu đi rất nhanh.
Các loại dương xỉ Java phổ biến hiện nay
Dương xỉ Java thường
Dạng gốc, lá to bản hình mũi mác, dài 15-35 cm, xanh đậm. Đây là loại khỏe nhất, rẻ nhất và dễ tìm nhất, hợp làm cây nền cho bể lớn, buộc lên lũa to hoặc đá ở hậu cảnh. Người mới nên bắt đầu từ dạng này, vì nó chịu được nhiều sai sót nhất.
Dương xỉ Java Windelov
Đầu lá chẻ thành nhiều sợi tơ mảnh như ren, nhìn mềm và lạ mắt. Cây chỉ cao khoảng 15-20 cm nên hợp để điểm ở tiền cảnh hoặc quanh chân lũa, chỗ cần tạo điểm nhấn mà không muốn cây che mất phía sau. Loại này lớn chậm hơn dạng thường một chút, đầu lá chẻ cũng là chỗ rêu hại bám vào đầu tiên nên bể cần để đèn vừa phải.
Dương xỉ Java Trident
Lá chẻ thành 2-5 thùy mỗi bên, nhìn như cây đinh ba, rất hợp bể phong cách tự nhiên. Trident cao khoảng 15-20 cm, lá mảnh và bay hơn dạng thường. Loại này kén hơn một chút: nước bẩn hay đèn mạnh là lá dễ bám rêu và chậm lớn, nên chỉ nên chơi khi bể đã ổn định.
Dương xỉ Java lá hẹp
Lá dài và mảnh hơn hẳn dạng thường, vươn cao và mềm, hợp bể cao hoặc để tạo rèm xanh sau đá và lũa. Lá hẹp vẫn chăm giống hệt dạng thường, chỉ khác là nhìn thanh thoát hơn, bể nhỏ cũng không bị nặng mắt. Nhiều người dùng lá hẹp để che đường ống lọc và dây sủi ở góc bể.
Dương xỉ Java Philippine
Dạng lá rộng, bụi thấp và gọn hơn dạng thường, hợp bể nhỏ hoặc bể để bàn. Philippine lớn chậm và ít vươn cao nên không sợ che mất đèn hay lấn sang cây khác. Vì gọn nên loại này hay được trồng chậu rồi đặt vào bể, sau đó mới gỡ ra buộc lên lũa khi cây đã quen nước.
Cách trồng dương xỉ Java đúng cách
Nếu chỉ nhớ một điều trong cả bài, hãy nhớ điều này: không bao giờ chôn thân rễ xuống nền. Thân rễ là phần thân bò màu nâu xanh, cứng, nơi mọc ra lá và rễ. Vùi nó xuống sỏi hay nền là lý do phổ biến nhất khiến cây thối gốc và rữa dần, dù nước và ánh sáng đều ổn.
Cách trồng đúng như sau:
- Khi mua về, rửa nhẹ bụi cây bằng nước sạch, cắt bỏ lá đen, lá dập và rễ khô hỏng.
- Đặt thân rễ nằm ép sát bề mặt lũa hoặc khe đá, để lá hướng lên trên.
- Cố định bằng chỉ cotton, dây câu mảnh hoặc keo gel chuyên dụng cho thủy sinh. Quấn vừa tay quanh thân rễ, tránh siết đứt hoặc đè bẹp lá.
- Thả vào bể, chờ rễ bám. Rễ thường bám chặt sau vài tuần, tùy ánh sáng, nhiệt độ và sức cây. Lúc đó có thể tháo chỉ ra nếu muốn.
Cây mới thả vào bể hay bị rữa vài lá cũ, nhất là cây trồng cạn chuyển sang trồng nước. Đó là cây đang thay lá, không phải cây chết. Cứ để cây ổn định, lá nước mới sẽ mọc ra và thay dần lá cũ. Đừng vội nhổ lên trồng lại, mỗi lần nhổ là cây phải bám rễ từ đầu.
Chăm sóc dương xỉ Java trong bể thủy sinh
Ánh sáng: Dương Xỉ Java chỉ cần ánh sáng yếu đến trung bình, bật đèn khoảng 6-8 giờ mỗi ngày là đủ. Đèn mạnh không giúp cây lớn nhanh hơn bao nhiêu, mà lại làm lá xuất hiện đốm đen và tạo điều kiện cho rêu hại bám lên lá. Nếu bể dùng đèn mạnh cho cây khác, nên đặt dương xỉ Java ở chỗ khuất, dưới tán cây lớn hoặc sau lũa.
CO2 và phân nước: Cây vẫn sống tốt trong bể không có CO2. Nếu có CO2, cây sẽ ra lá nhanh và dày hơn, nhưng đây không phải điều kiện bắt buộc. Vì cây hấp thụ dinh dưỡng chủ yếu qua lá và thân rễ, bạn nên ưu tiên phân nước dạng lỏng với liều nhẹ, châm định kỳ mỗi tuần khi cây đang ra lá, thay vì chỉ trông chờ vào phân nền.
Nước: Cây chịu được khoảng nhiệt độ và pH khá rộng, phù hợp với đa số bể cá cảnh ở Việt Nam. Mùa nóng nước vượt 30 độ cây sẽ chậm lớn và dễ yếu, nên giữ bể thoáng và tránh để gần nguồn nóng. Ngưỡng này vẫn vừa với bể Cá Đĩa, thường giữ 28-30°C, nên dương xỉ Java là một trong những cây ít ỏi sống khỏe trong bể đĩa nóng. Điều quan trọng hơn là nước ổn định, thay nước đều và tránh để bể quá bẩn, vì lá cây phát triển chậm nên rất dễ lộ rõ rêu hại khi nước kém. Cách giữ nước trong và ổn định thì xem chi tiết ở bài Cách Giữ Nước Bể Cá Luôn Trong. Nước máy mới thay nên khử clo trước, vì clo làm cây stress và mép lá thâm dần.
Cắt tỉa: Lá già đen hoặc rữa thì cắt sát gốc bằng kéo sạch, đừng giật mạnh làm lung lay cả bụi. Cắt tỉa còn giúp bụi thông thoáng, lá mới có chỗ bung ra. Một bụi quá dày và tối ở giữa thường là do không tỉa lá già, chứ không phải do thiếu phân.
Nhân giống dương xỉ Java
Có hai cách nhân giống, cả hai đều dễ và không cần dụng cụ gì đặc biệt.
Cách thứ nhất là tách thân rễ. Khi bụi đã lớn và thân rễ dài ra, bạn cắt thân rễ thành từng đoạn, mỗi đoạn giữ lại ít nhất 3-4 lá khỏe. Buộc từng đoạn vào một giá thể mới như cách trồng ban đầu. Không nên cắt cây đang yếu hoặc vừa mới thả vào bể, vì cây cần thời gian để bám rễ và hồi phục.
Cách thứ hai là dùng cây con mọc trên lá. Trên mặt dưới lá già, cây sẽ mọc ra những cây con nhỏ xíu kèm rễ. Khi cây con đã có vài lá và rễ rõ, bạn nhẹ nhàng gỡ ra và buộc lên lũa hoặc đá mới. Cũng có thể để nguyên cây con bám trên lá mẹ, lâu dần nó thành một bụi nhỏ ngay trên lá, nhìn rất hay, chỉ là hơi rối mắt nếu để quá nhiều.
Các vấn đề thường gặp của dương xỉ Java
- Lá đen, đốm đen: Thường do đèn quá mạnh, lá già, hoặc cây mới chuyển từ dạng lá cạn. Cách xử lý là giảm thời gian chiếu sáng, cắt bỏ lá đen nặng và chờ lá mới. Lá đã đen thì không xanh lại được, đừng tiếc.
- Rêu hại bám lá: Thường do đèn quá mạnh, bật quá lâu hoặc nước dư dinh dưỡng. Cách xử lý là giảm giờ đèn, thay nước đều và bổ sung cá tép ăn rêu. Lá bị rêu bám quá nặng thì nên cắt bỏ để cây ra lá mới sạch hơn.
- Thối thân rễ: Phần lớn do vùi thân rễ xuống nền hoặc cây bị dập khi vận chuyển. Cần cắt bỏ ngay phần thối, chỉ giữ lại đoạn thân rễ còn cứng và xanh, rồi buộc lại lên lũa.
- Lá rữa sau khi mới trồng: Thường do cây chuyển từ dạng lá cạn sang lá nước. Trường hợp này bạn cứ để cây ổn định, lá nước mới sẽ mọc ra và thay dần lá cũ. Chỉ lo khi cả bụi rữa cùng lúc và thân rễ mềm nhũn, lúc đó mới là thối gốc thật.
- Cây không ra lá mới: Thường do bể quá tối, nước quá lạnh hoặc cây mới trồng chưa bám rễ. Kiểm tra lại đèn, nhiệt độ và kiên nhẫn thêm vài tuần, vì cây này vốn lớn chậm, có khi cả tháng mới thấy lá mới nhú ra.
Dương xỉ Java nuôi chung với cá tép nào?
Nhờ lá dày, dai và hơi đắng nên Dương Xỉ Java hợp với hầu hết bể cộng đồng. Bạn có thể nuôi chung với Cá Neon, Cá Bảy Màu, các loại cá nhỏ hiền lành và đặc biệt hợp với bể tép, vì tép thích bám lên lá để kiếm ăn và trú ẩn. Lá cây ít bị cá rỉa hỏng, nên bể có cá hay nghịch cũng vẫn giữ được bụi cây nguyên vẹn. Cá Thần Tiên cũng hợp bể có dương xỉ Java, vì lá cây tạo chỗ trú cho cá nhỏ và tép, còn cá thần tiên lớn thì hay chọn mặt lá rộng làm chỗ đẻ trứng.
Ngược lại, để lá cây luôn sạch, bạn nên nuôi thêm đội dọn bể như Cá Otto, Tép Yamato hoặc Ốc Nerita. Nhóm này giúp ăn rêu hại và nhớt bám trên lá, đúng điểm yếu lớn nhất của các cây phát triển chậm như Dương Xỉ Java. Chỉ nên tránh nuôi chung với các loài cá chuyên ăn cây như cá vàng lớn, vì dù lá dai thì bị gặm liên tục cây cũng không kịp hồi.
Tham khảo thêm: Ráy Nana (cũng là cây bám lũa, không cần CO2), Cá Thần Tiên, Cá Đĩa
Như vậy qua bài viết này bạn đã biết cách trồng và chăm sóc Dương Xỉ Java rồi phải không. Đây là cây rất hợp cho người mới, bể không CO2 và bể tép, chỉ cần nhớ đừng chôn thân rễ và đừng bật đèn quá mạnh là cây tự xanh tốt. Hãy liên hệ Vua Thủy Sinh để được tư vấn chọn cây và setup bể phù hợp nhé.