Cá Thần Tiên là loài cá nước ngọt được nuôi nhiều nhất, dáng bơi thong thả, thân dẹt cao, vây dài. Nhìn từ phía trước, con cá trông gần như một chiếc lá đang trôi. Nuôi đúng cách, cá sống khỏe cả chục năm, lên màu đều và tự ghép cặp sinh sản ngay trong bể nhà. Còn nuôi sai, ví dụ bể quá thấp, thả chung cá quá nhỏ hoặc thay nước ồ ạt, cá rất dễ stress, cụp vây rồi bỏ ăn.
Đặc điểm nhận biết của Cá Thần Tiên
Cá Thần Tiên có tên khoa học là Pterophyllum scalare, thuộc họ Cichlidae, nguồn gốc từ vùng nước chảy chậm của lưu vực sông Amazon ở Nam Mỹ. Thân cá dẹt hai bên, vây lưng và vây hậu môn kéo dài về phía sau, vây bụng mảnh như sợi chỉ. Dạng hoang dã có nền bạc với các sọc đứng sẫm màu chạy dọc thân. Từ đó người ta lai tạo ra nhiều dòng quen thuộc như zebra, đen, trắng bạch kim, koi và kim sa.
Điều đầu tiên cần để ý khi chọn cá là chiều cao, không phải chiều dài bể. Một con trưởng thành có thể cao tới 20–25 cm tính cả vây, nên bể nông dù dài vẫn làm cá khó xoay trở, vây dễ quẹt vào thành kính và cây trang trí. Khi mua, nên chọn cá bơi thẳng, vây xòe đều, mắt trong, thân không có đốm trắng hay vết loét, và ăn ngay khi người bán thả thức ăn thử.
Bể nuôi Cá Thần Tiên cần chuẩn bị những gì?
Một cặp cá thần tiên cần bể tối thiểu khoảng 100 lít, chiều cao từ 45–50 cm trở lên. Nếu nuôi đàn 4–6 con từ nhỏ để chúng tự ghép cặp, bể từ 200 lít trở lên sẽ ổn định hơn nhiều, vì cá lớn nhanh trong năm đầu và bắt đầu tranh lãnh thổ khi trưởng thành. Lọc nên đủ khỏe để giữ nước trong nhưng dòng chảy nhẹ, tránh thổi mạnh làm cá phải bơi ngược dòng cả ngày.
Trong bể nên có cây lá rộng như ráy, lũa đứng và vài khoảng trống để cá bơi. Cây lá rộng không chỉ để trang trí. Về sau cá thường chọn chính mặt lá đó làm chỗ đẻ trứng. Nền cát mịn hoặc sỏi nhỏ đều được, miễn là không có cạnh sắc làm rách vây. Đèn vừa phải, bật khoảng 8–10 tiếng mỗi ngày là đủ. Ánh sáng quá gắt không làm cá đẹp hơn mà chỉ khiến cá nhát và rêu hại mọc nhanh.
Về nước, giữ nhiệt độ 24–28°C, pH 6,0–7,5 và thay 25–30% nước mỗi tuần. Cá thần tiên chịu được pH hơi lệch một chút, nhưng rất sợ thay đổi đột ngột. Nước mới phải khử clo, cùng nhiệt độ với nước trong bể, châm từ từ. Nhiều người mới thay 70–80% nước một lần vì thấy bể hơi đục, rồi cá cụp vây cả tuần sau đó. Thay ít nhưng đều bao giờ cũng tốt hơn thay nhiều một lần.
Cá Thần Tiên ăn gì và cho ăn ra sao?
Cá Thần Tiên ăn tạp thiên về đạm. Thức ăn nền có thể là cám hoặc viên nhỏ dành cho cá cichlid, cho ăn 1–2 lần mỗi ngày, mỗi lần chỉ lượng cá ăn hết trong khoảng 2–3 phút. Xen kẽ 2–3 bữa mỗi tuần bằng thức ăn tươi hoặc đông lạnh như trùn chỉ, artemia, bo bo để cá lên màu và sung hơn.
Cho ăn quá tay là lỗi gặp nhiều nhất, vì thấy cá lúc nào cũng bơi lên xin ăn. Thức ăn thừa chìm xuống nền sẽ làm nước nhanh bẩn, cá dễ bị sình bụng và nấm. Nếu sau 3 phút vẫn còn thức ăn nổi hoặc chìm, lần sau giảm khẩu phần xuống. Một ngày nhịn ăn mỗi tuần với cá trưởng thành khỏe mạnh cũng không sao, và còn giúp hệ tiêu hóa của cá được nghỉ.
Nuôi chung Cá Thần Tiên với cá nào thì an toàn?
Khi còn nhỏ, cá thần tiên khá hiền và sống được trong nhiều bể cộng đồng. Khi lớn, có hai điều phải nhớ. Thứ nhất, không nuôi chung với cá vừa miệng cá thần tiên. Thứ hai, không nuôi chung với cá hay rỉa vây. Vì vậy, cá neon trưởng thành nhỏ, tép cảnh nhỏ hay cá bột đều không an toàn khi ở chung với cá thần tiên lớn. Nhiều người đã mất cả đàn neon chỉ sau một đêm mà không hiểu vì sao.
Những bạn bể hợp lý hơn là cá chuột tầng đáy, cá phượng hoàng cỡ vừa, cá cầu vồng hoặc các loài cá hiền có kích thước tương đương, không rỉa vây. Tránh cá bảy màu vây dài, cá betta hay các loài cichlid hung dữ khác. Nếu bể đã có cá thần tiên trưởng thành đang giữ lãnh thổ, việc thả thêm cá mới vào giữa bể của chúng thường gây xung đột. Nên thả cá mới khi tắt đèn hoặc sắp xếp lại bố cục để phá lãnh thổ cũ.
Cá Thần Tiên sinh sản như thế nào?
Cá thần tiên thường tự ghép cặp khi nuôi đàn từ nhỏ, khoảng 8–12 tháng tuổi là có thể sinh sản. Cặp cá sẽ chọn một mặt phẳng đứng, có thể là lá cây lá rộng, phiến đá hoặc thành kính, rồi cùng nhau dọn sạch chỗ đó trong vài ngày. Cá cái đẻ trứng thành hàng, cá đực bơi theo sau thụ tinh, sau đó cả hai thay nhau quạt vây giữ trứng sạch.
Trứng thường nở sau khoảng 2–3 ngày ở nhiệt độ 27–28°C. Nếu muốn giữ cá con, nên tách riêng cặp sinh sản sang bể riêng ngay từ khi thấy chúng dọn ổ, vì trong bể cộng đồng trứng và cá bột rất dễ bị các cá khác ăn mất. Cá bột mới nở ăn noãn hoàng vài ngày đầu, sau đó cần thức ăn cực nhỏ như infusoria rồi mới chuyển sang artemia mới nở. Đây là giai đoạn tốn công nhất, nên người mới nên nuôi cá khỏe, ghép cặp thành công trước rồi mới tính tới chuyện nhân giống.
Bệnh thường gặp ở Cá Thần Tiên
- Đốm trắng: cá xuất hiện chấm trắng li ti trên thân và vây, hay cọ mình vào vật trang trí. Nguyên nhân thường do nhiệt độ thay đổi đột ngột hoặc cá mới về chưa quen nước. Cách xử lý phổ biến là giữ nhiệt độ ổn định, tăng nhẹ lên khoảng 28–30°C trong vài ngày kết hợp thuốc trị đốm trắng theo liều ghi trên bao bì, đồng thời thay nước đều.
- Nấm và lở loét: vết trắng như bông gòn hoặc vết loét hở thường xuất hiện sau khi cá bị xây xát vây hoặc nước quá bẩn. Cần tách cá bệnh ra bể riêng, giữ nước sạch và dùng thuốc theo hướng dẫn. Đừng thả thuốc thẳng vào bể chính khi chưa cần, vì thuốc có thể làm hỏng hệ vi sinh của lọc.
- Sình bụng, bỏ ăn: thường do cho ăn quá nhiều, thức ăn kém chất lượng hoặc nước có amoniac. Ngưng cho ăn 1–2 ngày, thay một phần nước, kiểm tra lại lọc và khẩu phần trước khi nghĩ tới thuốc.
- Cụp vây, núp góc: đây là dấu hiệu stress hơn là một bệnh cụ thể. Kiểm tra nhiệt độ, pH, amoniac và xem có cá nào đang rượt đuổi nó không. Sửa nguyên nhân thì cá thường hồi lại trong vài ngày.
Tham khảo thêm
- Ráy Nana: cây lá rộng, hợp làm chỗ trú và chỗ đẻ trứng cho cá thần tiên.
- Cá Chuột: bạn bể tầng đáy hiền lành, dọn thức ăn thừa dưới nền.
- Cá Neon: chỉ nuôi chung khi cá thần tiên còn nhỏ; cá lớn có thể ăn cá neon.
- Cách Giữ Nước Bể Cá Luôn Trong: nền tảng để giữ nước ổn định cho cá thần tiên.
Nuôi cá thần tiên không khó nếu ngay từ đầu chọn đúng bể cao, giữ nước ổn định và không tham thả quá nhiều cá nhỏ chung một bể. Cứ bắt đầu từ một cặp khỏe, cho ăn vừa đủ và thay nước đều, cá sẽ tự cho thấy vì sao loài này được nuôi nhiều tới vậy. Nếu bạn đang phân vân nên chọn dòng màu nào, bể bao nhiêu lít mới vừa hay ghép chung với đàn cá đang có ở nhà có ổn không, cứ nhắn cho Vua Thủy Sinh để được tư vấn theo đúng bể của bạn trước khi thả cá.
