Rêu Java là loại cây đầu tiên mà hầu như người mới nào cũng mua về khi setup bể. Nó rẻ, khỏe, gần như không thể chết, lại làm được đủ thứ: buộc lên lũa cho ra dáng cây cổ thụ, trải nền thành thảm xanh, hay thả một búi vào góc bể cho tép con trốn. Bể không CO2, đèn yếu, nước máy bình thường, rêu Java vẫn sống và lan dần. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về loại cây này nhé.
Đặc điểm của rêu Java
- Tên khoa học: Taxiphyllum barbieri, thuộc họ Hypnaceae
- Nguồn gốc: Đông Nam Á, mọc bám trên đá và gỗ ven suối, sông
- Chiều dài thân rêu: 3-10 cm, mọc thành bụi rậm xòe ra nhiều hướng
- Vị trí: tiền cảnh, trung cảnh, bám lũa, đá hoặc trải nền
- Ánh sáng: yếu đến trung bình, bật đèn 6-8 giờ mỗi ngày
- CO2: không bắt buộc, có CO2 rêu ra nhánh nhanh và dày hơn
- Nhiệt độ: 20-28°C, chịu được 15-30°C
- pH: 5,5-8,0, không kén nước
- Độ cứng: mềm đến trung bình
- Tốc độ phát triển: chậm đến trung bình, nhanh hơn khi nước mát và ổn định
Rêu Java khác cây cắt cắm ở chỗ nó không có rễ thật cắm xuống nền. Ngoài tự nhiên, rêu bám thân vào đá và gỗ bằng những sợi rễ giả nhỏ xíu, hút dinh dưỡng chủ yếu qua thân và lá. Rêu Java sống bám giống Ráy Nana và Dương Xỉ Java, bám trên lũa, đá, thậm chí bám vào thành kính, rễ giả của rêu sẽ tự bám sau vài tuần. Vì vậy rêu Java sống được trong bể chỉ có sỏi trơ, không cần phân nền. Thân rêu mảnh, lá nhỏ xíu xếp so le, màu xanh tươi khi đủ sáng và chuyển xanh đậm khi thiếu sáng. Rêu lớn chậm nên một búi buộc hôm nay phải vài tuần sau mới thấy lan rõ, người mới hay sốt ruột tưởng rêu chết, thật ra rêu vẫn đang bám và ra nhánh mới đều đều.

Một điểm người mới hay nhầm: rêu Java không có hoa, không có hạt, cũng không ra cây con trên lá như dương xỉ. Rêu nhân giống bằng cách tách bụi và cắt cành, đoạn nào còn xanh là đoạn đó mọc tiếp. Ngoài ra rêu rất thích nước mát và dòng chảy nhẹ. Bể nóng trên 30 độ rêu vẫn sống nhưng chậm lớn, lá thưa và dễ xỉn màu. Bể nào để gần cửa sổ nắng gắt thì rêu hay bị rêu hại bám, vì rêu hại mọc nhanh hơn rêu Java rất nhiều.
Các loại rêu phổ biến hiện nay
Nói cho đúng, chỉ có rêu Java thường mới là Taxiphyllum barbieri. Bốn loại còn lại dưới đây là họ hàng gần, cùng họ rêu bám, ngoài tiệm vẫn hay gọi chung là rêu và bán cùng kệ với rêu Java. Người mua cần biết rõ để khỏi mua nhầm giá cao mà tưởng là rêu Java thường.
Rêu Java thường
Muốn phủ kín một miếng lũa thì đừng trông chờ một mảng rêu nhỏ, vì rêu Java lan chậm, phải mất cả tháng mới kín được, nên mua nhiều rêu ngay từ đầu và trải đều các vị trí cần phủ.
Người mới nên chọn rêu Java thường, vì rêu thường khỏe nhất, rẻ nhất, và bám lũa nhanh nhất trong các loại rêu Java.

Rêu Christmas
Tên khoa học Vesicularia montagnei, nhánh rêu xòe ra như cành thông Noel nên mới có tên này. Christmas mọc gọn và đều hơn rêu Java thường, tán dày và mịn, hợp để phủ lũa tạo dáng cây bonsai hoặc trải thành thảm đều. Loại này lớn chậm hơn rêu Java thường một chút và kén nước mát hơn, bể nóng quá 28 độ là chậm lớn thấy rõ.

Rêu Taiwan
Tên khoa học Taxiphyllum alternans, nhánh mọc thẳng đứng và dày hơn rêu Java thường, tạo tán tròn như cây bonsai mini. Đây là loại được chuộng nhất để làm cây bonsai trên lũa, vì tán lên đều và giữ dáng tốt, không xòe lung tung như rêu Java thường. Rêu Taiwan cũng lớn chậm, cần nước sạch và ổn định thì tán mới mịn.

Rêu Flame
Tên gọi Taxiphyllum sp. Flame, nhánh mọc thẳng đứng rồi cong đầu ngọn như ngọn lửa, nhìn rất lạ. Flame hợp để trồng thành bụi đứng ở trung cảnh hoặc quanh chân đá, chỗ cần tạo điểm nhấn cao mà không muốn cây che mất phía sau. Loại này lớn chậm nhất trong 5 loại, giá cũng cao hơn, nên chỉ nên chơi khi bể đã ổn định và nước mát.

Rêu Peacock
Tên gọi Taxiphyllum sp. Peacock, nhánh xòe hình quạt như đuôi công, màu xanh non và mềm hơn các loại rêu khác. Peacock hợp bể nhỏ hoặc bể để bàn, vì bụi gọn và không vươn cao. Loại này cũng lớn chậm và cần ánh sáng vừa phải, đèn mạnh quá là lá dễ xỉn và bị rêu hại bám trước tiên.

Cách trồng rêu Java đúng cách
Nếu chỉ nhớ một điều trong cả bài, hãy nhớ điều này: rêu Java không trồng bằng cách cắm xuống nền như cây cắt cắm. Rêu cần bám vào giá thể, càng bám chặt càng xanh tốt.
Có ba cách trồng phổ biến:
- Buộc lên lũa hoặc đá. Đây là cách hay nhất. Muốn cố định rêu thì trải mỏng lên lũa rồi quấn chỉ cotton, chỉ sẽ tự mục sau vài tuần, lúc đó rêu đã bám chắc. Đừng trải rêu thành cục dày, lớp trong không nhận được sáng sẽ vàng và thối.
- Trải nền thành thảm. Đặt rêu lên lưới inox hoặc lưới nhựa, phủ thêm một lớp lưới nữa rồi kẹp lại, đặt xuống nền. Rêu sẽ mọc xuyên qua mắt lưới thành thảm đều. Cách này hợp bể tép, vì tép con có chỗ trốn ngay dưới thảm.
- Buộc lên giá thể nhỏ rồi đặt vào bể. Cách này tiện cho người hay đổi bố cục, vì muốn dời chỗ chỉ cần nhấc cả giá thể đi, không phải gỡ rêu ra buộc lại.
Rêu mới mua về hay vàng vài lá cũ vì chưa quen nước mới, cứ để yên, đừng vội nhổ lên trồng lại. Chỉ cần giữ nước ổn định, một hai tuần sau rêu sẽ ra lá mới xanh trở lại.
Chăm sóc rêu Java trong bể thủy sinh
Rêu Java không cần đèn mạnh, bể mình chỉ dùng đèn thường bật 7-8 tiếng là rêu xanh đều. Đèn sáng quá thì rêu hại lên nhanh hơn rêu Java, nên cứ để đèn vừa phải. CO2 không bắt buộc, bể không CO2 rêu vẫn mọc, chỉ chậm hơn bể có CO2 một chút. Phân nước mình châm loãng, nửa liều mỗi tuần, rêu ăn ít, châm nhiều chỉ làm nước nhanh bẩn.
Rêu chịu được nước 20-28 độ, pH 5,5-8,0, thích nhất khoảng 6,0-7,5. Rêu thích nhất là nước mát và ổn định, đừng thay đổi đột ngột. Mùa nóng nước trên 30 độ rêu hay vàng đầu lá, mình hay mở nắp bể và để bể chỗ thoáng. Cách giữ nước trong và ổn định thì xem chi tiết ở bài Cách Giữ Nước Bể Cá Luôn Trong. Nước máy mới thay nên khử clo trước, vì clo làm rêu stress và đầu nhánh thâm dần.
Cắt tỉa: Rêu mọc dày quá thì tỉa bằng kéo sạch, cắt phần ngọn cho bụi thông thoáng, đừng giật mạnh làm bong cả mảng khỏi lũa. Tỉa xong nên hút phần rêu vụn trôi trong bể, vì vụn rêu bám vào lọc và chỗ khác rồi mọc lung tung. Một bụi quá dày và tối ở giữa thường là do không tỉa, chứ không phải do thiếu phân.
Nhân giống rêu Java
Có hai cách nhân giống, cả hai đều dễ và không cần dụng cụ gì đặc biệt.
Cách thứ nhất là cắt một mảng nhỏ rồi buộc lên lũa mới, vài tuần sau mảng đó lan ra. Đừng cắt mảng rêu đang yếu, rêu mẹ chưa khỏe thì mảng cắt ra cũng khó bám.
Cách thứ hai là dùng cành cắt khi tỉa. Những đoạn rêu cắt ra khi tỉa ngọn vẫn sống được nếu còn xanh. Bạn gom đoạn cắt, trải mỏng lên lũa hoặc lưới rồi cố định lại, vài tuần sau nó bám và thành bụi mới. Cách này tận dụng luôn phần rêu tỉa bỏ, không phí.
Các vấn đề thường gặp của rêu Java
- Rêu hại bám trên rêu Java thì giảm giờ đèn, thay nước đều và thả thêm Ốc Nerita với Tép Yamato, hai loại này dọn sạch mà không làm hỏng rêu. Lá rêu bị rêu hại bám nặng thì cắt bỏ phần đó đi, đừng tiếc, rêu sẽ mọc lại.
- Rêu vàng, nâu: Thường do nước quá nóng, thiếu sáng kéo dài hoặc rêu mới chuyển từ dạng trồng cạn. Cách xử lý là kiểm tra lại nhiệt độ và đèn, cắt bỏ phần vàng nặng và chờ nhánh mới. Phần đã vàng thì không xanh lại được, đừng tiếc.
- Rêu bong khỏi lũa: Phần lớn do buộc quá lỏng, chỉ cotton mục mà rễ giả chưa bám kịp, hoặc cá lớn cọ làm bong. Cần buộc lại chặt hơn bằng dây câu hoặc keo gel, chỉ giữ lại đoạn còn xanh và bám tốt.
- Rêu mọc rối, lan lung tung: Thường do không tỉa và để vụn rêu trôi khắp bể. Trường hợp này bạn cứ tỉa gọn, hút vụn rêu sau mỗi lần tỉa, và buộc lại những mảng mọc lệch. Chỉ lo khi cả bụi rữa cùng lúc và thân mềm nhũn, lúc đó mới là rêu chết thật.
- Rêu không lan: Thường do bể quá tối, nước quá nóng hoặc rêu mới trồng chưa bám. Kiểm tra lại đèn, nhiệt độ và kiên nhẫn thêm vài tuần, vì rêu này vốn lớn chậm, có khi cả tháng mới thấy lan rõ.
Rêu Java nuôi chung với cá tép nào?
Rêu Java hợp nuôi chung với Cá Neon, đàn neon bơi lượn trên thảm rêu trông rất đẹp, cá không phá rêu. Tép là bạn thân của rêu Java, tép vừa ăn rêu hại trên mặt rêu vừa trú trong thảm rêu khi lột vỏ. Tránh cá lớn hay đào bới và cá thích gặm rêu, chúng có thể xới tung cả mảng rêu mới bám.

Cá Thần Tiên cũng hợp bể có rêu Java, vì bụi rêu tạo chỗ trú cho cá nhỏ và tép, còn cá thần tiên lớn thì ít phá rêu.
Tham khảo thêm: Ráy Nana (cũng là cây bám lũa, không cần CO2), Dương Xỉ Java, Cá Thần Tiên.
Rêu Java rất hợp cho người mới, bể không CO2 và bể tép, vì rêu dễ sống, không đòi CO2 hay đèn mạnh mà vẫn phủ xanh bể. Ai cần tư vấn chọn rêu theo kích thước bể thì nhắn cho shop, bên mình sẽ gợi ý loại phù hợp.








